ฟ้าผ่าสามารถเกิดในกลุ่มเถ้าของภูเขาไฟระเบิด, ในไฟป่าที่รุนแรง, การระเบิดของระเบิดนิวเคลียร์บนพื้นดิน, พายุหิมะที่รุนแรง, ในพายุเฮอริเคน และ พายุทอร์นาโด, ในพายุทราย, เหนือพื้นดิน (เรียก Ball Lightning) และ ในชั้นบรรยากาศสูงๆ ในชั้น Stratosphere และ Mesosphere (เรียกว่า Upper-atmospheric lightning หรือ Transient Luminous Events)
ข้อมูล และ ภาพ จาก http://en.wikipedia.org/wiki/Upper-atmospheric_lightning
ในภาพ จะเห็นได้ว่า ฟ้าผ่าที่เราเห็นและรู้จักนั้น จะเกิดในชั้นบรรยากาศโทรโพสเฟียร์
บลูเจ็ท (Blue Jet)
เกิดในชั้นบรรยากาศสตราโตสเฟียร์
ส่วน
สไปรท์ (Sprite) และ เอล์ฟ จะเกิดในชั้นบรรยากาศ เมโซสเฟียร์
ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับฟ้าผ่า
- เชื่อกันว่า ฟ้าผ่าแค่ 20% เท่านั้น ที่จะลงสู่พื้นดิน
ที่เหลือ เป็นการผ่าจากก้อนเมฆไปยังก้อนเมฆ
- ฟ้าผ่า มีหลายประเภท ทั้ง
ฟ้าผ่าลบ (Negative Lightning)
และ
ฟ้าผ่าบวก (Positive Lightning)
- ฟ้าผ่าลบ (Negative Lightning)
เป็นการถ่ายเทประจุไฟฟ้าลบจากก้อนเมฆสู่พื้นดิน
ในขณะที่ ฟ้าผ่าบวก (Positive Lightning)
ถ่ายเทประจุไฟฟ้าบวกจากด้านบนของก้อนเมฆสู่พื้นดิน
- ฟ้าผ่าลบ (Negative Lightning)
มีกระแสไฟฟ้าโดยเฉลี่ย 30 กิโลแอมแปร์ (kiloamperes - kA)
และมีประจุไฟฟ้า 5 คูลอมป์ (coulombs) และ 500 MJ
- ฟ้าผ่าบวก (Positive Lightning) มีกระแสไฟฟ้าโดยเฉลี่ย 300 kA
หรือประมาณ 10 เท่าของฟ้าผ่าลบ และมีความต่างศักย์ได้ถึง 1 ล้านโวลท์
- ฟ้าผ่าบวก (Positive Lightning) มีสัดส่วนน้อยกว่า 5%
ของการเกิดฟ้าผ่าทั้งหมด
อาจผ่าลงในบริเวณใต้ก้อนเมฆฝน หรือผ่าไกลออกไปจากก้อนเมฆได้ถึง 16 กิโลเมตร (10 ไมล์)
ซึ่งผู้ที่ถูกฟ้าผ่า จะไม่มีโอกาสได้ยินเสียงฟ้าร้องเลยด้วยซ้ำไป
- ฟ้าผ่าบวก (Positive Lightning) โดยมากจะประกอบด้วยเส้นสายเดียว
ขณะที่ ฟ้าผ่าลบ (Negative Lightning)
จะประกอบไปด้วยหลายเส้นสาย
- ฟ้าผ่าเพิ่มอุณหภูมิของอากาศเป็น 20,000 องศาเซลเซียส
(20,000°C = 36,000°F)
ซึ่งสูงกว่าอุณหภูมิผิวหน้าดวงอาทิตย์ถึง 3 เท่า
ทำให้เกิดคลื่นกระแทกความเร็วเหนือเสียง (Supersonic Shock Wave)
ที่ปลดปล่อยคลื่นเสียง (Acoustic Wave) ที่เราได้ยิน และเรียกว่า
ฟ้าร้อง (Thunder)
- ฟ้าผ่าย้อนกลับ (Return Stroke) จะเกิดตามฟ้าผ่าปกติ มีความกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร
บทความของ Scientific American กล่าวว่า โดยเฉลี่ยแล้วเครื่องบินแต่ละลำถูกฟ้าผ่าอย่างน้อยปีละครั้ง จากบันทึกที่ผ่านมา อุบัติเหตุเครื่องบินตกจากฟ้าผ่าครั้งสุดท้าย เกิดขึ้นเมื่อปี ค.ศ.1967 ทำให้ถังน้ำมันของเครื่องบินระเบิด
ภาพจาก www.hoax-slayer.com
ภาพฟ้าผ่าเครื่องบินนี้ ถูกบันทึกในขณะที่เครื่องบินพาณิชย์ขึ้นจากสนามบินในญี่ปุ่นในฤดูหนาว
ฟ้าผ่าเริ่มต้นจากตัวเครื่องบินก่อนวิ่งลงด้านล่างและขึ้นด้านบน
รายงานกล่าวว่าเครื่องบินไม่ได้รับความเสียหายร้ายแรงอะไร
เครื่องบินสมัยใหม่จะต้องผ่านการทดสอบเรื่องฟ้าผ่ามาแล้ว และสามารถรอดจากการถูกฟ้าผ่าได้ โดยปราศจากความเสียหายร้ายแรง
ปัจจุบัน เราเชื่อว่า 90% ของฟ้าผ่าที่เกิดกับเครื่องบิน เริ่มจากที่ตัวเครื่องบินก่อน
animated gif ด้านล่างนี้ สร้างจากข้อมูลวีดีโอความเร็วสูงของฟ้าแลบ แต่ละ frame เวลาต่างกัน 1/300 วินาที
ส่วนภาพต่อไปนี้ เป็นภาพต่อเนื่องของฟ้าแลบ 3 ครั้ง ที่บันทึกได้ แต่ละเฟรมเกิดห่างกัน 1/300 วินาที ที่น่าสังเกตุคือ ทั้ง 3 ครั้ง ฟ้าแลบ จะเกิดจากด้านล่างขึ้นด้านบนเสมอครับ
เมื่อต้นไม้โดนฟ้าผ่า ไฟฟ้าจำนวนมหาศาลจะทำให้น้ำ(ความชื้น) ในไม้ เปลี่ยนสถานะจากของเหลวเป็นกาซในทันทีทันใด การขยายของปริมาตรจะทำให้ลำต้นของต้นไม้ฉีกกระชากแตกออกจากกันอย่างรวดเร็ว
ชมวีดีโอฟ้าผ่าต้นไม้ได้ที่
www.maniacworld.com
ผมทดลองด้วยตัวเองแล้ว ยังมีชีวิตดีอยู่ครับ
สิ่งที่ต้องใช้ :
- เทียนไขแท่งเล็กๆ (ใช้แล้วก็ได้)
- ไม้ขีดไฟ
- ไม้จิ้มฟัน
- เตาไมโครเวฟ
ขั้นตอน :
- ปักไม้จิ้มฟันบนแท่งเทียนไข
- เปิดฝาเตาไมโครเวฟ หยิบถาดหมุนออกจากเตา (ทำให้ไม่เกิดลมกวนไฟดับ)
- วางแท่นเทียนไข(ที่มีไม้จิ้มฟันปักอยู่) ลงบนพื้นเตา
- ใช้ไม้ขีดไฟ จุดปลาย(ด้านบน)ของไม้จิ้มฟันให้ติดไฟ
- ปิดฝาเตาฯ ตั้งให้เตาฯ อยู่ระดับแรงสุด แล้วกดปุ่มเปิดให้เตาฯ เริ่มทำงาน
สิ่งที่จะเกิดขึ้น : หลังกดปุ่มให้เตาฯ เริ่มทำงานสัก 5-10 วินาที (ตามที่ผมทดลอง) จะเกิดลูกไฟจ้าขึ้น ณ ตำแหน่งของไฟ และมีเสียงฟู่ค่อนข้างดัง
เด็กๆ อย่าลองทำการทดลองเอง โดยไม่มีผู้ใหญ่ควบคุมนะครับ
การทดลองนี้ ถ่ายภาพมาฝากไม่ได้ เพราะเตาฯ เป็นรุ่นเก่าครับ ใช้มานานแล้ว
กระจกจึงค่อนข้างขุ่นและมืด
เราพบฟ้าผ่าบนดาวเคราะห์ดวงอื่นๆ เช่นกัน เช่น ดาวศุกร์ และ ดาวพฤหัส และยังมีการปลดปล่อยไฟฟ้าระหว่างดาวพฤหัสและดวงจันทร์ไอโอด้วย
มีการประมาณการว่า ฟ้าผ่าบนดาวพฤหัสมีความรุนแรงกว่าฟ้าผ่าบนโลกประมาณ 100 เท่า แต่หายากกว่า 50 เท่า
มีความคิดว่า ฟ้าผ่าจะเป็นแหล่งพลังงานหลัก หากมีการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์บนดาวศุกร์
ยานแคสซินี (Cassini) ตรวจพบคลื่นวิทยุส่งจากพายุบนดาวเสาร์ จากเส้นรุ้งที่ต่างกัน
จากอุปกรณ์ Radio and Plasma Wave Science instrument (RPWS)
และถูกระบุว่าเป็นการเกิดฟ้าผ่าบนดาวเสาร์
|
|
มากที่ 1 : เป็นพื้นที่ใกล้กับหมู่บ้านเล็กๆ ชื่อ คิฟูกะ (Kifuka)
ซึ่งอยู่ลึกในภูเขาของประเทศคองโก
อยู่ที่ระดับความสูง 3,200 ฟุต (975 เมตร) เกิดฟ้าผ่า 158 ครั้ง/ตร.กม.
ข้อมูลจาก http://en.wikipedia.org/wiki/Lightning
|
|
|
มากที่ 2 : ประเทศสิงคโปร์ สิงคโปร์เป็นประเทศที่อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร มีภูมิอากาศที่ร้อนชื้นเกือบตลอดปี ซึ่งเป็นสภาพที่เหมาะสมในการเกิดพายุฟ้าคะนอง ทำให้สิงคโปร์มีวันเกิดพายุฟ้าคะนอง (thunderstorm days = จำนวนวันใน 1 ปี ที่เราได้ยินเสียงฟ้าร้อง) ถึง 171 วัน/ปี ข้อมูลจาก app.nea.gov.sg |
|
|
มากที่ 3 : เมืองเทเรซินา (Teresina) ทางตอนเหนือของประเทศบราซิล พื้นที่นี้มีชื่อว่า Chapada do Corisco ซึ่งแปลว่า "ที่ราบฟ้าผ่า" ข้อมูลจาก wikipedia
|
|
|
ในอเมริกา เราจะเห็นฟ้าผ่าบ่อยที่สุดในตอนกลางของรัฐฟลอริดา ในพื้นที่ที่เรียกว่า "เส้นทางฟ้าผ่า" (Lightning Alley) ซึ่งอยู่ระหว่าง แทมป้า ถึง ออลันโด มีปริมาณฟ้าผ่า 50 ครั้ง/ตร.ไมล์ (ประมาณ 20 ครั้ง/ตร.กม.) ต่อปี ข้อมูลจาก wikipedia
|
|
|
ตึกเอมไพร์เสตท ในอเมริกา ถูกฟ้าผ่าโดยเฉลี่ย ปีละ 23 ครั้ง และเคยถูกฟ้าผ่ามากถึง 8 ครั้ง ภายในเวลา 24 นาที ข้อมูลจาก wikipedia
|
